top of page

Amsterdam  sorteermachine

Arrow Down

Amsterdam functioneert als een sorteermachine:

Jaarlijks vestigen tienduizenden mensen zich in de stad maar het grootste deel van hen moet de stad binnen enkele jaren weer verlaten.

In deze studie wordt onderzocht hoe dit sorteerproces werkt en zo aangepast kan worden dat het socialer en rechtvaardiger wordt en beter voor de stad.

bouwgroei-e1534147361476.jpg

Onder constructie

Er wordt nog

hard gewerkt

aan

de website

Achtergrond

Sinds het eindigen van de vorige economische crisis in 2015, is het aantal nieuwe inwoners dat zich jaarlijks in Amsterdam vestigt enorm toegenomen. Het aantal vestigers uit het buitenland is bijna verdubbeld. Echter, het aantal mensen die de stad weer binnen enkele jaren verlaat is bijna net zo groot.

De centrale vraag in dit onderzoek: Hoe werkt dat sorteerproces, hoe functioneert de Sorteermachine Amsterdam?

Wat betekent de enorme instroom en uitstroom van Amsterdammers voor het karakter van de stad?

Wordt de stad een soort hotel, waar men kortstondig verblijft, consumeert en weer vertrekt?

Wat betekent het wanneer alleen de rijken kunnen blijven?

 

       

 

                 Illustratie door: Julia van Leeuwen

Werken

De economie van Amsterdam draait op volle toeren, ondanks een grote terugval tijdens de corona jaren 2020-2021. De tech-industrie van Amsterdam is zeer succesvol. Na Booking.com zijn ook bedrijven als Adyen, Molly, Binck en WeTransfer wereldspelers geworden. Door de Brexit is een groot aantal bedrijven naar Amsterdam gekomen. Sinds 2021 is Amsterdam de stad met de grootste beurshandel van Europa. Ook een nieuw productiebedrijf als fietsenmaker Van Moof groeit als kool. De opkomst van de platformeconomie (Airbnb en Uber) was sterk in Amsterdam en kreeg een vervolg tijdens de coronacrisis door een explosie van de bezorgingssector (pakketten, maaltijden en boodschappen). Dit alles zorgde voor een enorme banengroei die voor een deel ingevuld wordt door buitenlandse werknemers, zowel van binnen als van buiten de EU.

Het economische succes van Amsterdam betekent ook een enorme groei van de zakelijke- en persoonlijke dienstverlening; van distributie bedrijven tot flitsbezorging, van advocatenkantoren tot huishoudelijke hulp. Dit betreft niet alleen goed betaalde banen maar ook heel veel onzeker, tijdelijk en slecht betaald werk.

Welke veranderingen in de economie, de arbeidscontracten en arbeidsverhoudingen kunnen ervoor zorgen dat het sorteerproces op de arbeidsmarkt sociaal rechtvaardiger wordt?

Wonen

De woningmarkt van Amsterdam is grotendeels dichtgeslibd. Toch vestigen zich jaarlijks tienduizenden nieuwe bewoners in Amsterdam. Hoe zit deze paradox in elkaar?

De nieuwkomers in Amsterdam blijken zich voor het grootste deel te vestigen in de particuliere vrije huursector en dan vooral in het duurdere segment. Bijna de helft van deze woningen wordt verhuurd met een tweejarig huurcontract, waarmee een deel van de paradox verklaard lijkt. De wet op tijdelijke huurcontracten uit 2016 maakt dit mogelijk.

Wat voor effect heeft de instroom van rijke buitenlanders op de woningmarkt; mede gezien het feit dat zij de eerste vijf jaar in Nederland geen inkomstenbelasting hoeven te betalen?

Volgens sommige makelaars gaat 70 - 80% van de koopwoningen binnen de ring van Amsterdam naar Engelstaligen. Echter, toen het aantal buitenlandse nieuwkomers in de corona jaren enorm terugliep bleven de koopprijzen net zo hard stijgen als de jaren daarvoor. Kennelijk is de vraag naar koopwoningen van buitenlanders niet allen de oorzaak van de hoge koopprijzen.

Wat zijn de effecten van de radicale liberalisering van woningmarkt in 2015 en 2016?

Wat voor rol speelt het groot aantal nieuwe wooncomplexen - met appartementen van 24 - 27 m2 - dat sinds 2015 door commerciële vastgoed bedrijven uit binnen- en buitenland is gerealiseerd?

Met de introductie van de middel dure huursector (€760 - €1.100 per maand), de zelfbewoningsplicht voor kopers en nog een aantal maatregelen probeert men de woningmarkt weer in beweging te krijgen.

Maar schieten degenen die op een sociale huurwoning aangewezen zijn hier ook iets mee op?

Welke veranderingen in huurcontracten en op de woningmarkt zijn er nodig om het sorteerproces op het gebied van het wonen sociaal rechtvaardiger te maken.

Sociaal

Wat gebeurt er met het sociale leven in Amsterdam wanneer de meeste mensen slechts kort in de stad kunnen blijven en de lokale jeugd ook de stad moet verlaten? Wat betekent dit voor de sociale contacten, de relaties die men aangaat - zowel losjes als intiem - het opbouwen van een sociaal netwerk, het thuisvoelen in de stad.

Hoe bouwt men betrokkenheid op bij de woonplek, de buurt, de stad?

Hoe leer je de stad kennen en kun je bijdragen aan de stad?

Wat is je inzet voor de sport, buurt, religie, groen en natuur, het culturele leven, de uitgaanswereld.

Natuurlijk maakt de massale instroom en uitstroom van bewoners Amsterdam tot een dynamische Global City, maar gaat dit niet ten koste van veel sociale en culturele kwaliteiten van de stad?

Wat zou er op sociaal gebied moeten veranderen om het sorteerproces van Amsterdam sociaal rechtvaardiger te maken?

Scherm­afbeelding 2023-02-28 om 10.25.45.png
Achtergrond
SERVICES
Documentaire

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Presentatie documentaire “Amsterdam van emancipatiemachine tot sorteermachine”

Als bijdrage voor Cities for Change, programma van de Gemeente Amsterdam

 

Should I Stay or Should I Go (vrij naar The Clash)

 

Presentatie van 20 minuten durende documentaire met enkele portretten van recente nieuwkomers in Amsterdam en Amsterdamse jeugd met als kernvraag: blijven of gaan en de (on-) mogelijkheid om te blijven

 

Doel is het aan de kaak stellen van het feit dat het grootste deel van de nieuwkomers in Amsterdam en van de Amsterdamse jeugd niet in de stad kan blijven.

 

Achtergrond

Het aantal nieuwe bewoners dat zich jaarlijks in Amsterdam vestigt is sinds 2015 verdubbeld. Het aantal vestigers uit het buitenland is meer dan verdubbeld.

Maar Amsterdam loopt bijna net zo hard weer leeg. Het grootste deel van de vestigers is binnen 5 jaar alweer weg. En ook de Amsterdamse jeugd, degenen die in Amsterdam zijn geboren, verlaten de stad/ moeten de stad verlaten.

De vertrekkers zijn vooral alleenstaande jongeren (25-30 jaar) en jonge gezinnen.

Amsterdam werkt als een sorteermachine: grote aantallen ”talentvolle” jongeren zijn welkom in de stad, mogen enkele jaren hier werken of studeren (tijdelijk werkcontract, tijdelijk wooncontract, studieperiode) en moeten daarna zo succesvol zijn dat ze een vast werkcontract krijgen en een duur huis kunnen kopen om te kunnen blijven. Slechts een klein deel van de vestigers (en Amsterdamse jeugd) lukt dat. De rest moet weg. En wil vaak ook weg o.a. omdat ze al wisten dat hun verblijf hier tijdelijk zou zijn.

Dit is slecht voor Amsterdam.

Want nieuwkomers “investeren” daardoor niet echt in Amsterdam, bouwen geen echt netwerk op, wortelen niet. Veel mensen die zich wel voor de stad willen inzetten, talent dat belangrijk is voor de stad kan hier niet blijven, gaat verloren voor de stad. Voor de Amsterdamse jeugd geldt min of meer hetzelfde, behalve dat zij wel geworteld zijn in de stad, blijkt uit de documentaire. Er moeten meer mogelijkheden komen om je langdurig in Amsterdam te vestigen, ook als je niet heel veel verdiend.

 

 

Jaap Draaisma

Amsterdam, 21 april 2021    

ABOUT
De Global City als een sorteermachine

Arrival City opnieuw bezocht


1. Van postindustriële economie naar digitale economie

Het begrip 'postindustriële' suggereert dat industriële productie niet bestaat/ niet meer belangrijk is. Maar de industriële productie is nog steeds een essentieel onderdeel van de economie, hoewel het productieproces is veranderd. De meeste industriële productie, zeker in West-Europa, is sterk gedigitaliseerd. Ik spreek daarom liever van een industrieel digitale economie, en dus niet van post industrieel.

Er zijn veel data beschikbaar over de nieuwe economie, nieuwe arbeidsverhoudingen en nieuwe 'makers'.
Digitalisering maakte de enorme omvang, snelheid en invloed van financieel kapitaal op de economie en de woningmarkt mogelijk (zowel als investering, als herverdeling van winst en als onttrekking).


2. Economie of Vastgoed als dominante factor in hedendaagse stedelijke ontwikkelingen?

In mijn optiek fungeert de economie als de motor van de Sorteermachine. Financiën is een onderdeel van de economie. Deze economie heeft elk jaar veel jonge, getalenteerde mensen nodig en alleen de allerbesten kunnen een vast contract en een hoog salaris krijgen. Woningvoorraad, vastgoed, diensten, cultureel klimaat, tolerantie en banen zijn belangrijk om jongeren aan te trekken.
In het boek "The Creative Destruction of NYC - engineering the city for the elite" (2017) presenteert Alessandro Busa het vastgoedcluster (in zijn woorden "'city producers') van New York als de drijvende machine achter stadsontwikkeling.
In het boek "The Innovation Complex - Cities, Tech and the New Economy" - 2020 - beschrijft Sharon Zukin de manier waarop de digitale economie, deze 'innovatie' sector de stadsontwikkelingen in NYC beïnvloedt. De digitale economie als de nieuwe dominante economie en de manier waarop ze rekruteren en vormen hun 'arbeiders'.

 


3. De winnaars en verliezers van stedelijke ontwikkeling

De film Push toont de slachtoffers van de agressieve manier van stadsontwikkeling door internationale bedrijven als Blackstone tot een nieuw type stad voor de rijken en welgestelden.
Alleen in de opening en de sluiting van de film zien we een persoon voor wie al deze nieuwe huizen zijn gebouwd. Een vrouw in Toronto met haar makelaar die eindelijk een huis kan kopen.
Een grote groep mensen, de goedbetaalde arbeiders in de nieuwe economie, de fintech, digitale economie, adviseurs, verzekeringen, allerlei technische banen (de beroemde 'techneuten') enz. die deze huizen kopen of huren. Ze kunnen de stad in en een deel wordt door de sorteermachine gesorteerd om te blijven. In de film Push mis ik deze kant van het verhaal; in een van de “side films” van Push vermeld je deze nieuwe groep. Misschien voor een volgende film genaamd Pull.


4. Mijn onderzoek in Amsterdam

De komende periode, in ieder geval tot zomer 2022, zal mijn onderzoek zich richten op de werking van de Sorteermachine in Amsterdam. Met gericht onderzoek naar de booming (digitale) economie, veranderingen op de woningmarkt en de manier waarop recente nieuwkomers ‘socialiseren’ in de stad.
Wat betekent dit voor het sociale leven, het sociale weefsel van de stad?
Wat kan het 'sociale rechtvaardigheid' antwoord zijn op deze sorteermachine? Van stadsbesturen, sociale bewegingen, vakbonden.

 

______

Enkele kenmerken van Amsterdam

Na 2015 explodeerde het aantal mensen dat zich in Amsterdam vestigde. In 2019 was dat bijna 10% van de totale bevolking. Bijna hetzelfde aantal is vertrokken.
Door veranderingen in wet- en regelgeving rondom huurdersrechten en huurcontracten zijn sinds 2016 alle soorten tijdelijke huurcontracten mogelijk in Nederland. Tot dan toe waren de rechten van huurders permanent. Ook de huurcontrole op sociale huurwoningen werd “hervormd” = bijna beëindigd.
Het resultaat hiervan is - sinds 2017 - een explosie van de bouw van nieuwe zeer kleine, tijdelijke, zogenaamde 'sociale' studio's in Amsterdam, ontwikkeld en gerund door vastgoedbedrijven zoals het Amerikaanse bedrijf Greystar. Enorme blokken van 400 tot 1000 eenheden door de hele stad; vooral in de buitenwijken en vooral voor jongeren.
Op 27-jarige leeftijd moet u deze appartementen verlaten; dan stoppen de tijdelijke contracten en maak je plaats voor een andere nieuwkomer.
Deze nieuwe woningvoorraad, samen met alle nieuwe zeer dure blokken, verwelkomt de nieuwkomer in Amsterdam.
Veel HQ's zijn vanwege de Brexit van Londen naar Amsterdam verhuisd. Amsterdam is nu de grotere beurs van Europa. Veel van de Amsterdamse techfirms zijn de afgelopen jaren 'eenhoorns' geworden en rekruteren duizenden bekwame mensen over de hele wereld. ​

______


5. De 4 stappen van de sorteermachine (steden vergelijken)

 

A. Binnenkomen
Is het Open karakter van de stad; de toestroom van enorme hoeveelheden nieuwkomers per jaar, een fenomeen van alle Global Cities? Hoe bereikbaar zijn deze steden? Hoe selectief zijn ze voor mensen die zich willen vestigen? Zijn het vooral mensen met geld en/of grote talenten? Of is het nog steeds mogelijk voor niet-rijke mensen om binnen te komen?

B. Verwelkoming
Hoe verwelkomen steden de nieuwkomers, (zowel uit het buitenland als uit het land zelf) in huisvesting, werk, visa, enz. Heeft het stadsbestuur een programma voor nieuwe inwoners? Organiseren grote bedrijven/universiteiten/instituten welkomstprogramma's voor hun nieuwe medewerkers? Nationale, etnische, religieuze, enz. groepen? Maatschappelijke organisaties, non-profit en commerciële initiatieven?

C.
Socialiseren blijven,
Sociale contacten
Sociaal leven
Een sociaal netwerk opbouwen
Het sociale weefsel van de stad.

D. Vertrek
- Verlaat - tegenwoordig - de overgrote meerderheid van de nieuwkomers deze steden binnen enkele jaren? (zoals in tegenstelling tot Global en Big Cities als 'aankomststad', waar mensen verblijven – D. Saunders' boek Arrival City). Alleen rijke mensen mogen blijven of ook anderen? Hoe werkt dit sorteerproces in specifieke Global Cities?



Jaap Draaisma
Amsterdam, 20 september 2021

Hoe krijgen Amsterdammers meer mogelijkheden om in de stad te blijven wonen?

Hoe zorg je ervoor dat de Amsterdamse jeugd meer kans op werk krijgt?

Hoe zorg je ervoor dat de nieuwe Amsterdammers meer bijdragen aan het sociale leven van Amsterdam?

CONTACT

CONTACT

Vragen

Voor vragen of aanbevelingen, stuur een E-mail: j.draaisma@hva.nl of vul het onderstaande formulier in.

Neem contact met ons op

Dank voor je bericht!

Hoofd kantoor

Wibauthuis 12e verdieping

Wibautstraat 3, Amsterdam

1091 GH, Nederland

 

Mee doen?

Als je mee wilt doen met dit onderzoek over de manieren hoe Amsterdam (en andere wereldsteden) functioneert als een sorteermachine, vul het formulier in en vertel ons wie je bent en waarom je mee wilt doen.

We willen graag samenwerken met studenten en mede onderzoekers.

bottom of page