Nieuwsbrief | My Site

Nieuwsbrief Amsterdam Sorteermachine

Amsterdam, 16 september 2026

Beste mensen,

De zomer zit er weer op en een nieuw seizoen gaat van start. Zo ook het onderzoek Amsterdam Sorteermachine. Om onze directe omgeving te informeren over waar we mee bezig zijn zullen we vanaf heden minimaal een keer per jaar een nieuwsbrief uitbrengen.

Relevantie

Door middel van dit onderzoek willen we inzicht krijgen in het functioneren van Amsterdam als sorteermachine: wie komen de stad in en waarom, waar vandaan, hoe oud, etc. Wie kunnen blijven, hoe lang en wie niet; wie vertrekken, niet alleen van de nieuwkomers maar ook van degenen die in Amsterdam zijn opgegroeid. Het startpunt zijn de cijfers van vestiging en vertrek; van daaruit bestuderen we de Amsterdamse economie en woningmarkt, omdat wij denken dat dat de belangrijkste “push en pullfactoren” zijn van de in- en uitstroom. Als slotstuk proberen we te begrijpen wat dit alles betekent voor “de kwaliteit van het sociale leven” in de stad; van sociale contacten en netwerken tot buurtbinding en thuisvoelen. Op deze manier schetsen we een beeld van deze constant veranderende stad, de toegankelijkheid voor verschillende groepen en wie hier (kunnen/ willen) blijven. Met als onderliggend doel mogelijkheden te zoeken om de stedelijke sorteermachine socialer en rechtvaardiger te maken.

Start 2020 en documentaires

In 2020 is het onderzoek van start gegaan met de docu ‘Amsterdam van Emancipatiemachine tot Sorteermachine’. Gemaakt met financiële steun van de Gemeente Amsterdam en het begin van een permanent onderzoek onder de titel 'Amsterdam Sorteermachine'. Sinds 2021 heeft dit een plek gekregen binnen het lectoraat Grootstedelijke Vraagstukken van de Hogeschool van Amsterdam. In 2022 de onderzoekswebsite www.amsterdamsorteermachine.nl van start gegaan, waarop sindsdien alle onderzoeksresultaten te vinden zijn.

In 2024 brachten we de docu ‘Zonder leraar, help de leraar vertrekt uit Amsterdam’ uit en nu staat voor december de release gepland van de docu ‘Wonen in Nieuw-West; stedelijke vernieuwing – voor wie?'. Beide docu’s met financiële steun van het Kennis Centrum Ongelijkheid en het HvA Center of Expertise Rechtvaardige Stad.

Updates onderdelen Amsterdam Sorteermachine

Een aantal onderwerpen, onderdelen van Amsterdam als Sorteermachine, houden we permanent bij: de bevolkingsloop (vestiging vanuit binnen- en buitenland, vertrek naar binnen- en buitenland, geboorte en sterfte), de in- en uitstroom naar leeftijd en afkomst, het aantal buitenlandse studenten en nieuwbouw van wooncomplexen voor studenten, jongeren en statushouders. Wij verwerken dit tot actuele onderzoeksverslagen die we op de website plaatsen.

De demografische cijfers zijn afkomstig van openbare data van CBS Statline en van Onderzoek en Statistiek (O&S) van de gemeente Amsterdam. Daarnaast heeft O&S een aantal keer specifieke data voor ons verzameld. Wij zijn O&S hier heel erkentelijk voor. Zonder harde cijfers is het moeilijk om zicht te krijgen op wat zich werkelijk in de stad afspeelt.

Voor een goed begrip van de sorteermachine wordt telkens een relatie gelegd tussen demografische veranderingen en de volgende drie terreinen: economie (zien wij als motor van de sorteermachine; de primaire aantrekkingskracht van Amsterdam), wonen (vestigingsmogelijkheden) en sociaal (manier van samenleven, sociale cohesie).

2025-2026

Het afgelopen jaar hebben we onder andere gewerkt aan het verdiepen van het theoretische kader, met de focus op het begrip sorteermachine.

Wat betreft de economie van Amsterdam, zijn er twee nieuwe onderzoeksverslagen verschenen; een overzicht van de grootste bedrijven gevestigd op de Zuidas en in de binnenstad. Waarbij met name opvalt dat de binnenstad als internationaal vestigingsmilieu voor innovatieve en buitenlandse bedrijven minstens zo aantrekkelijk is als de Zuidas. In een ander onderzoek zijn we ingezoomd op de onderkant van de arbeidsmarkt van arbeidsmigranten in Amsterdam.

Van de woningmarkt van Amsterdam in 2025 zijn de meest actuele cijfers over aantallen en samenstelling verwerkt en de laatste regelingen weergegeven.

Het sociale hoofdstuk is verrijkt met een essay over migratie, thuisvoelen en vervreemding, en een inzicht via diepte-interviews in het sociale leven van jonge bewoners in tijdelijke wooncomplexen als Lieven en OurDomain is al wat langer geleden gepost.

Uit deze onderzoeksverslagen komt het beeld naar voren van een verdere ontwikkeling van Amsterdam als een Global City, met groeiende ongelijkheid; bubbels van expats, havermelk elite aan de ene kant; met aan de andere kant jongeren die de stad uit worden gedreven door de onbetaalbaarheid en laagbetaalde arbeidsmigranten die leven onder slechte omstandigheden. De brandende vraag wat de instroom (en dominantie?) van nationale en internationale hoger betaalde groepen betekent voor de stad; de economie, de woningmarkt en het sociale leven, wordt onderdeel van het onderzoek in de komende tijd.

Actualiteit in de media

Op vele manieren leveren we een bijdrage aan het maatschappelijk debat over wie er in de stad kan (blijven) wonen. Zo worden we nog steeds door middelgrote gemeenten benaderd over de docu ‘Zonder leraar, help de leraar vertrekt uit Amsterdam’ met vragen over voorrangsregelingen voor leraren op de lokale woningmarkt. Voor HvanA, het blad van de HvA, gaan we regelmatig in op de positie en kansen van HvA-studenten op de woningmarkt. Leverden we commentaar en duiding in Het Parool op het O&S onderzoek naar thuisvoelen in Amsterdam (de laatste 16 jaar met 15% afgenomen) en besteedde deze krant veel aandacht aan ons onderzoekwaaruit bleek dat meer mensen van onder de 30 jaar de stad verlaten dan mensen van boven de 30 jaar. Waarmee het traditionele beeld van het gezin met kleine kinderen, als de grootste groep die de stad verlaat, doorbroken werd.

Voor het boek ‘De Stad’ van Marcel van Engelen (mei 2024) leverden wij input voor hoofdstuk 11 Hotel Amsterdam met daarin de Sorteermachine. Wij schreven voor het digitale tijdschrift Bewogen Stad het essay ‘wonen in een onrechtvaardige stad’ en voor de bundel Over Toerisme in Amsterdam (2026) het hoofdstuk ‘Een stad van komen en gaan’. En lezingen, o.a. voor woningcorporatie De Key, voor huurderskoepel Arcade, voor de PvdA, voor de anti-toerisme groep ‘Het is Genoeg’.

Naar aanleiding van de publicatie van de eerste half jaarcijfers 2026 door het CBS maakten we de analyse dat het aantal vestigers in en vertrekkers uit Amsterdam in 2026 waarschijnlijk flink zal dalen ten opzichte van 2025. Het Parool wijdde hier een groot artikel aan ‘Amsterdam groeit door, maar minder mensen verhuizen de stad in en uit’. Echter, heel pijnlijk, de cijfers die het CBS voor 2025 gebruikt blijken niet de werkelijkheid weer te geven en onze conclusie klopte dus niet. Het aantal vestigers en vertrekkers lag in 2025 meer dan 10.000 personen lager dan uit de CBS cijfers blijkt. Amsterdam heeft tussen 1 november 2024 en 1 juni 2025 11.500 asielzoekers en statushouders ingeschreven, die langer dan zes maanden in ons land verblijven. Dat was een administratieve ingreep om de achterstand bij andere gemeenten in te lopen. Die ingeschrevenen werden snel daarna weer uitgeschreven naar de gemeente waar ze echt verbleven. CBS heeft deze cijfers opgenomen bij vestigers en vertrekkers. Wij willen de praktische werkelijkheid weergeven en niet de administratieve; daarom betreuren wij deze fout zeer.

2026-2027 en Toekomstplannen

Wij zullen de huidige onderzoeken en updates voortzetten. Met daarnaast speciale aandacht voor de volgende onderwerpen:

Amsterdam - Jongerenstad

War on Talent/ War for Talent

Het begrip Global City

De instroom van expats, kennismigranten en andere veel verdienende groepen

De ontwikkeling van de particuliere huurmarkt

Naar een nieuwe vorm en positie van dit onderzoek?

Duidelijk is dat dit een zeer breed onderzoeksveld is. Eigenlijk veel te veel voor ondergetekende plus enkele UvA studenten. Om het onderzoek goed voort te kunnen zetten zijn er veel meer deelnemers nodig. Of er moet veel meer samenwerking en verbinding met andere onderzoekers en initiatieven tot stand komen.

Kortom, als dit een nuttig onderzoek is, een onderzoek met meerwaarde voor Amsterdam, hoe krijgt dit dan de komende tijd verder vorm. De inbedding binnen het HvA-lectoraat Grootstedelijke Vraagstukken is heel prettig als werkplek en werkomgeving. Wat nu van belang is, is financiering van dit onderzoek plus medewerkers en studenten die hieraan willen meewerken.

Kan het onderzoek verzelfstandigd worden? Is er een verdienmodel voor te ontwikkelen? Kan de inbedding anders of elders? Een nieuw samenwerkingsverband van onderzoekers en initiatieven met een economische basis? Wij hopen – met jullie suggesties, voorstellen, ideeën en steun – hierin komend jaar stappen vooruit te kunnen zetten.

Dank aan iedereen die een bijdrage aan dit onderzoek heeft geleverd. En een heel goed seizoen 2026-2027 toegewenst.

“Het kan toch niet zo zijn dat je alleen in Amsterdam kunt blijven wonen als je ouders miljonair zijn”

(Uitroep van een van de jonge basisschoolleerkrachten in onze documentaire: Zonder leraar: help, de leraar vertrekt uit Amsterdam; Januari 2024)

Met vriendelijke groet,

Jaap Draaisma